काठमाडौं — नेपालमा एन्टिबायोटिक औषधिको जथाभावी प्रयोग र चिकित्सकको सल्लाहबिना औषधि सेवन गर्ने प्रवृत्तिले जनस्वास्थ्यमा चुनौती थप्दै गएको छ। यसको असरले सामान्य संक्रमणको उपचारसमेत कठिन बन्ने र बिरामीको उपचार खर्च बढ्ने जोखिम देखिएको छ।
एन्टिबायोटिक औषधि ब्याक्टेरियाबाट हुने संक्रमणको उपचारमा प्रयोग गरिन्छ। तर, रुघाखोकी, सामान्य ज्वरो र भाइरल संक्रमणमा समेत यसको प्रयोग गर्ने, औषधि पसलबाट आफैँ किनेर खाने तथा लक्षण कम भएपछि बीचमै औषधि छोड्ने बानीले एन्टिबायोटिक प्रतिरोधको समस्या बढाउन सक्छ।
विश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुसार एन्टिबायोटिकको अनावश्यक तथा अत्यधिक प्रयोग औषधि प्रतिरोधी ब्याक्टेरिया विकास हुनुको प्रमुख कारणमध्ये एक हो। यस्तो अवस्था आएपछि पहिले प्रभावकारी रहेका औषधिले संक्रमण निको पार्न नसक्ने जोखिम हुन्छ।
नेपाल सरकारको सन् २०२४ देखि २०२८ सम्मको एन्टिमाइक्रोबियल प्रतिरोधसम्बन्धी राष्ट्रिय कार्ययोजनाले पनि देशमा एन्टिबायोटिकको अनावश्यक प्रयोग, चिकित्सकको सल्लाहबिना औषधि सेवन र निर्धारित अवधिभन्दा अगाडि औषधि छोड्ने प्रवृत्ति रहेको उल्लेख गरेको छ।
औषधि प्रतिरोधी संक्रमण हुँदा बिरामीलाई थप परीक्षण, वैकल्पिक तथा महँगा औषधि र लामो समय अस्पतालमा बस्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ। यसले उपचार खर्च बढाउनुका साथै बिरामीको स्वास्थ्यमा थप जोखिम निम्त्याउन सक्छ।
एन्टिबायोटिक प्रयोग गर्दा के कुरामा ध्यान दिने ?
चिकित्सकको सल्लाहबिना एन्टिबायोटिक सेवन नगर्ने।
रुघाखोकी तथा भाइरल संक्रमणमा आफैँ एन्टिबायोटिक प्रयोग नगर्ने।
चिकित्सकले तोकेको मात्रा र अवधिअनुसार औषधि सेवन गर्ने।
पुरानो रोगमा प्रयोग गरिएको एन्टिबायोटिक आफूखुसी पुनः प्रयोग नगर्ने।
अरू व्यक्तिलाई दिइएको औषधि आफूले पनि प्रयोग नगर्ने।
औषधि सेवन गर्दा समस्या देखिए चिकित्सकसँग परामर्श गर्ने।
एन्टिबायोटिक प्रभावकारी औषधि भए पनि यसको गलत प्रयोगले भविष्यमा उपचारका विकल्प सीमित बनाउन सक्छ। त्यसैले आफूखुसी औषधि किनेर खाने बानी त्याग्नु र चिकित्सकको सल्लाहअनुसार मात्रै एन्टिबायोटिक प्रयोग गर्नु आवश्यक छ।


