काठमाडौं—रेबिज भन्नेबित्तिकै अधिकांश मानिसको ध्यान कुकुरको टोकाइतर्फ जान्छ। विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन (WHO) का अनुसार मानिसमा हुने रेबिजका करिब ९९ प्रतिशत घटना सङ्क्रमित कुकुरबाटै हुने गर्छन्। तर, यसको अर्थ अन्य जनावरको टोकाइ वा कोताइबाट रेबिजको जोखिम हुँदैन भन्ने पटक्कै होइन।
रेबिज सङ्क्रमित जनावरको र्यालबाट मानिसमा सर्ने भाइरसजन्य प्राणघातक रोग हो। कुकुरबाहेक बिरालो, बाँदर, चमेरो, स्याल, फ्याउरो, ब्वाँसो तथा अन्य जङ्गली स्तनधारी जनावरबाट पनि यसको सङ्क्रमण हुन सक्छ।
कुकुरबाहेक कुन-कुन जनावरबाट छ जोखिम?
_1790091518.gif)
_1790090749.png)
बिरालो : बिरालोले टोकेमा वा कोतरेमा त्यसलाई सामान्य चोट मानेर बेवास्ता गर्नु हुँदैन। सङ्क्रमित बिरालोको र्यालबाट रेबिजको भाइरस मानिसमा सर्न सक्छ।
बाँदर : बाँदरको टोकाइ वा कोताइबाट रेबिजसँगै अन्य सङ्क्रमणको जोखिमसमेत हुन सक्छ। त्यसैले बाँदरले टोकेमा वा कोतरेमा तत्काल स्वास्थ्य संस्थामा सम्पर्क गर्नुपर्छ।
चमेरो : चमेरोको टोकाइको डोब निकै सानो वा नदेखिने पनि हुन सक्छ। त्यसैले चमेरोसँग प्रत्यक्ष सम्पर्क भएको अवस्थामा चोट नदेखिए पनि तुरुन्त चिकित्सकीय परामर्श लिनु आवश्यक हुन्छ।
स्याल, फ्याउरो र ब्वाँसो : सङ्क्रमित जङ्गली जनावरको टोकाइ वा कोताइबाट रेबिज सर्न सक्छ। सङ्क्रमित जनावरको र्याल खुला घाउ, आँखा वा मुखमा परेमा पनि सङ्क्रमणको जोखिम उच्च हुन्छ।
न्याउरीमुसा तथा अन्य जङ्गली स्तनधारी : रेबिज घरपालुवा जनावरमा मात्र सीमित हुँदैन। सङ्क्रमित जङ्गली स्तनधारी जनावरको टोकाइ वा कोताइबाट पनि मानिसमा भाइरस सर्न सक्छ।
जनावरले टोकेमा वा कोतरेमा के गर्ने?
विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन (WHO) का अनुसार, कुनै पनि जनावरले टोकेमा वा कोतरेमा प्राथमिक उपचार र चिकित्सकीय परामर्शलाई बेवास्ता गर्नु हुँदैन:
सबैभन्दा पहिले घाउलाई कम्तीमा १५ मिनेटसम्म साबुन र बगिरहेको पानीले राम्ररी धुनुपर्छ।
त्यसपछि सकेसम्म छिटो नजिकैको स्वास्थ्य संस्था वा एन्टी–रेबिज क्लिनिकमा पुगेर चिकित्सकीय जाँच गराउनुपर्छ।
चिकित्सकको सल्लाहअनुसार रेबिजविरुद्धको खोप (Anti-Rabies Vaccine) तथा अन्य आवश्यक उपचार पूरा गर्नुपर्छ। समयमै खोप लगाएमा रेबिजबाट शतप्रतिशत बच्न सकिन्छ।
_1748709835.png)
