काठमाडौं — बिहान उठ्नेबित्तिकै मुखमा तीतो, अमिलो वा धातुजस्तो स्वाद आउनु धेरै मानिसले दैनिक रूपमा अनुभव गर्ने एउटा सामान्य समस्या हो। यसलाई चिकित्सकीय भाषामा 'डिस्ग्युजिया' (Dysgeusia) भनिन्छ। स्वास्थ्य विशेषज्ञहरूका अनुसार यसको कारण सामान्य मुखको सरसफाइदेखि लिएर केही गम्भीर स्वास्थ्य समस्यासम्म हुन सक्छ।
किन आउँछ मुखमा अनौठो स्वाद? यस समस्याका प्रमुख कारणहरू निम्न रहेका छन्:
मुखको सरसफाइको कमी: राति सुत्नुअघि दाँत र जिब्रो सफा नगर्दा मुखमा ब्याक्टेरिया बढ्छन्, जसले उत्पादन गर्ने रसायनका कारण बिहान मुख गन्हाउने र स्वाद बिग्रिने हुन्छ।
मुख सुक्खा हुनु (Dry Mouth): मुख खोलेर सुत्ने, घुर्ने वा शरीरमा पानीको कमी हुँदा र्याल कम बन्छ र मुखमा ब्याक्टेरिया बढेर स्वाद बिग्रन्छ।
एसिड रिफ्लक्स (ग्यास्ट्रिक): सुतेको बेला पेटको एसिड घाँटी हुँदै मुखसम्म आइपुग्दा बिहान अमिलो वा तीतो स्वाद महसुस हुन सक्छ।
औषधि वा संक्रमणको असर: केही एन्टिबायोटिक्स, रक्तचापका औषधि, आइरन वा भिटामिनका चक्कीले मुखमा धातुजस्तो स्वाद ल्याउन सक्छन्। त्यस्तै, रुघाखोकी, पिनास वा नाकबाट सिँगान घाँटीमा झर्ने समस्याले पनि स्वादमा असर पुर्याउँछ।
खानपान: सुत्नुअघि धेरै पिरो, मसलेदार खाना, लसुन, प्याज, कफी वा मदिरा सेवन गर्दा पनि बिहान मुखमा अनौठो स्वाद आउन सक्छ।
समाधान र बच्ने उपायहरू यस समस्यालाई घरेलु तथा जीवनशैलीका सामान्य परिवर्तनबाटै समाधान गर्न सकिन्छ। यसबाट बच्न बिहान र राति नियमित रूपमा दाँत माझ्ने र जिब्रोलाई टङ स्क्र्यापर वा ब्रसले सफा गर्ने गर्नुपर्छ। त्यस्तै, दिनभर पर्याप्त पानी पिउने, सुत्नुभन्दा २–३ घण्टा अगाडि नै रातिको खाना खाने, र सुत्नुअघि मनतातो नुनपानी वा माउथवासले कुल्ला गर्ने बानी बसाल्नुपर्छ। धूम्रपान र अत्यधिक मदिरा सेवनबाट टाढा रहनु पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ।
कहिले जाने चिकित्सककहाँ? यदि मुखको सरसफाइ र खानपानमा सुधार गर्दा पनि यो समस्या केही हप्तासम्म लगातार रहिरह्यो भने चिकित्सक वा दन्त चिकित्सकसँग परामर्श लिनुपर्छ। साथै, यदि पेट दुख्ने, वाकवाकी लाग्ने, तौल घट्ने वा सास फेर्न गाह्रो हुनेजस्ता अन्य लक्षणहरू देखिएमा भने ढिलाइ नगरी तुरुन्त स्वास्थ्य परीक्षण गराउन सल्लाह दिइएको छ।
_1739267551.png)
